Tổng Biên tập:

PGS. TS.

Nguyễn Đăng Vang

Phó tổng biên tập:

PGS. TS. Hoàng Kim Giao

TS. Nguyễn Thanh Sơn

Thư ký ban biên tập:

ThS. Hà Văn Chức

Ủy viên ban biên tập:

TS. Đỗ Kim Tuyên

ThS. Nguyễn Xuân Dương

KS. Nguyễn Văn Thanh

KS. Nguyễn Anh Tuấn

ThS. Chu Đình Khu

ThS. Đỗ Hữu Phương

PHÁT TRIỂN CHĂN NUÔI BỀN VỮNG

PGS. TS. Hoàng Văn Tiệu

Viện Chăn nuôi

Chăn nuôi gia cầm là nghề chăn nuôi truyền  thống ở Việt Nam, sản phẩm gia cầm, đặc biệt là thịt gà không chỉ là nguồn cung cấp thực phẩm có giá trị mà còn in đậm trong đời sống xã hội bởi một nền văn hóa ẩm thực với cả yếu tố tâm linh, nó được sử dụng nhiều trong những ngày giỗ, ngày tết và lễ hội. Với những lý do đó sản phẩm gia cầm luôn có vị trí trên thị trường  tiêu thụ, đã góp phần thúc đẩy chăn nuôi phát triển, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người chăn nuôi.

Trong những năm qua, tốc độ tăng trưởng đàn gia cầm ở Vệt Nam khá phát triển. năm 2003 đạt 372,7 ngàn tấn thịt, gần 5 tỷ quả trứng nếu so với năm 1990 tăng 222% về sản lượng thịt và 256% về sản lượng trứng. Năm 2004 mặc dù gặp khó khăn về dịch cúm gia cầm H5N 1 nhưng  tổng đàn gia cầm của cả nước vẫn đạt 254 triệu con.

Hiện nay trong tình hình dịch cúm gia cầm tiềm ẩn mang tính toàn cầu, đã đến lúc chúng ta cần phải tổ chức lại ngành chăn nuôi gia cầm tập trung để có thể chủ động việc phòng chống dịch bệnh, cũng như­ chủ động việc kiểm tra, kiểm soát chất lượng  sản phẩm.

Trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường  tiêu dùng, trước xu thế hội nhập phát triển đất nước. Việc quản lý chất lượng  thực phẩm nói chung và sản phẩm gia cầm nói riêng là việc làm hết sức cần thiết và cấp bách. Quản lý chất lượng an toàn thực phẩm (food safety) :luôn là vấn đề có tính thời sự ở hầu khắp các quốc gia trên thế giới. Tùy theo trình độ dân tri và nền kinh tế phát triển ở mỗi nước mà mức độ yêu cầu chất lượng an toàn khác nhau về hàm lượng các chất tồn d­ư kim loại nặng, thuốc kháng sinh, thuốc bảo vệ thực vật và giới hạn cho phép mức nhiễm vi sinh vật trong sản phẩm. Song nhìn chung để đảm bảo an toàn các yêu cầu đều được tựu chung bởi những đòi hỏi:

     - Thực phẩm đó không chứa mầm bệnh lây sang người.

     - Thực phẩm đó không bị nhiễm khuẩn ở mức gây hại.

     - Thực phẩm đó nhiễm hàm lượng các chất tồn dư thuốc kháng sinh, kim loại nặng và thuốc bảo vệ thực vật thẩp hơn giới hạn cho phép.

      - Thực phẩm có nguồn gốc động vật không được nhiễm hormon kích tố tăng trọng.

Để có thịt gia cầm sạch, an toàn theo tiêu chí trên, cần thiết phải tổ chức chăn nuôi theo mô hình khép kín từ trang trại đến tiêu thụ sản phẩm và phải có thương hiệu sản phẩm. Tổ chức được nhu­ vậy sẽ ngăn ngừa ngay từ đầu sự ô nhiễm sản phẩm, mới có điều kiện quản lý kiểm soát vệ sinh thú y, kiểm soát giết mổ và tiêu thụ sản xuất theo mô hình khép kín tạo điều kiện tốt cho khâu vệ sinh phòng dịch, sản phẩm có thương hiệu, người tiêu dùng yên tâm, đầu ra của sản phẩm được đảm bảo mới có thể giúp cho phát triển chăn nuôi gia cầm bền vững. .

Để có thể quản lý được chất lượng sản phẩm, vệ sinh môi trường , an toàn cho sản xuất và cộng đồng, đặc biệt trong tình hình dịch cúm gia cầm H5N1 tiềm ẩn như­ hiện nay ở Việt Nam cũng nh­ư trên thế giới. Sự cần thiết phải tổ chức ngành chăn nuôi gia cầm theo hướng tập trung, khép kín. Xóa bỏ hình thức chăn nuôi, giết mổ gia cầm phân tản nh­ư hiện nay, cần tập trung quan tâm đến. Những vấn đề sau:

1. Về tổ chức chăn nuôi gia cầm

        - Xây dựng tiêu chuẩn hóa cơ sở chăn nuôi gia cầm nh­ quy mô chăn nuôi, điều kiện xây dựng trang trại xa khu dân cư­, thuận tiện giao thông... được cơ quan quản lý nhà nước về rnh vực chăn nuôi chứng nhận cho phép có đủ điều kiện sản xuất.

       - Giảm dần chăn nuôi nhỏ lẻ có kiểm soát khuyến khích chăn nuôi tập trung.

1. 1. Về quản lý chất lượng  đàn gia cầm: tổ chức sản xuất đàn giống gia cầm sạch bệnh, khi có đàn gia  cầm khỏe mạnh, không phải dùng thuốc kháng sinh, ngăn chặn sự tồn dư­ của thuốc trong thịt, trứng. Chất lượng đàn giống phải tốt, đặc biệt ổn định về di truyền, đồng đều về ngoại hình, thể trạng mới có thể đáp ứng được cho việc sử dụng thiết bị các dây truyền giết mổ tập trung theo hướng công nghiệp.

1.2. Quản lý và sử dụng thức ăn chăn nuôi: thức ăn chăn nuôi phải được quản lý chất lượng  chặt chẽ, đản bảo tiêu chuẩn (TCVN) quy đinh của nhà nước về thành phẩm giá trị dinh dưỡng, về các chỉ tiêu vi sinh vật, nấm mốc, thuốc kháng sinh. . . phải nằm trong danh mục về giới hạn được phép. Tuyệt đối không được sử dụng các loại hormon, kích thích tố tăng trọng. Quản lý chất lượng thức ăn là khâu cơ bản ngăn chặn mối nguy gây ô nhiễm thịt, trứng về các thuốc kháng sinh, kim loại nặng, thuốc bảo vệ thực vật.

Theo số liệu điều tra phân tích một số mẫu thịt gà,  mức nhiễm kháng sinh Oxytetraxyclin 2,33+O,08 mg/kg, Ctotetraxyclin 0,25 mg + 0,09 mg/kg vư­ợt xa giới hạn cho phép (O, 1mg'kg) theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 7047-02). Nguyên nhân của sự tồn d­ kháng sinh này là do người chăn nuôi thường dùng Tetraxyclin pha vào nước cho gia cầm uống để phòng bệnh. Đó là mối nguy gây ô nhiễm sản phẩm do chăn nuôi không theo quy trình vệ sinh thú y, sử dụng thuốc kháng sinh tùy tiện.

1.3. Sử dụng nguồn nước sạch trong chăn nuôi: nước sạch được hiểu là nguồn nước đảm bảo vệ sinh theo tiêu chuẩn Việt Nam. nước không bị nhiễm quá giới hạn cho phép về các chỉ số vi sinh vật, các thành phần lý hóa được bảo đảm.  

1.4. Môi trường  chăn nuôi: phải sạch, đặc biệt đối  với chất độn chuồng, cần phải có quy trình vệ sinh thú y tiêu độc, tốt nhất nên thực hiện chăn nuôi và xuất chuồng theo kiểu cuốn chiếu, cùng vào cùng ra để có điều kiện vệ sinh, tiêu độc cần triệt để sau mỗi chu kỳ sản xuất.

2. Tổ chức giết mổ gia cầm tập trung

Thực trạng giết mổ gia cầm ở nước ta hiện nay còn đang quá nhiều giới hạn, tùy tiện. Việc giết mổ gia cầm nhỏ lẻ, phân tán nên không có điều kiện đầu tư ­ trang thiết bị, xử lý môi trường , gây ô nhiễm đó là những tiềm ẩn mối nguy sinh học đe dọa sức khỏe cộng đồng và có nguy cơ gây dịch bệnh cho sản xuất. Thời gian qua trong chỉ đạo phòng chống dịch cúm gia cầm, các cấp các ngành đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, có nhiều biện pháp trong đó tập trung chỉ đạo lặp lại trật tự trong giết  mổ và tiêu thụ thịt gia cầm đã thu được nhiều kết quả tốt. Song trật tự đó đang và sẽ không còn hiệu lực. Nếu chúng ta không kiên quyết chỉ đạo và sự cần thiết phải tổ chức nhanh chóng xây dựng hệ thống giết mổ gia cầm tập trung, trước hết được thực hiện ở các thành phố, thị xã và các khu công nghiệp.

Qua phân tích mẫu điều tra của 18 cơ sở giết mổ gia cầm ở Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh, Đồng Nai được thực hiện năm 2005, thấy mức ô nhiễm vi sinh vật ở dụng cụ giết mổ, nguồn nước, trên thịt gà 100% số mẫu nhiễm Ecoli (với giới hạn cho phép 1,O-1,3 lần), Coliform (v­ượt giới hạn cho phép từ 3-6 lần), mức nhiễm clostriơiumi - Perfringen, Staphyloccocus-Aureus khá cao. Trong dụng cụ giết mổ có 11% số mẫu phản ứng dương tính với Salmonella. Đây là điều báo động, nguy cơ gây nên ngộ độc thực phẩm.

- Cơ sở giết mổ gia cầm tập trung phải được xây dựng đảm bảo tiêu chuẩn ở mức tối thiểu theo tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 5452-91) về yêu cầu vệ sinh. Đảm bảo điều kiện xử lý chất thải rắn, chất thải lỏng. Sử dụng nguồn nước sạch trong giết mổ và vệ sinh nhà xưởng theo quy trình vệ sinh tiêu độc. Thịt gia cầm sau khi giết mổ rất dễ bị nhiễm sinh học trên thân thịt, gây ô nhiễm môi trường. Do đó xây  dựng  cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm phải được tiêu chuẩn hóa là có tính chất bắt buộc.

- Thái Lan là nước có ngành chăn nuôi gia cầm phát triển, thịt gia cầm xuất khẩu được vào thị trường  Nhật Bản và EU là do tổ chức sản xuất quản lý khép kín từ trang trại đến giết mổ, bảo quản. theo tiêu chuẩn HACCP. Cả nước có khoảng 150 xí nghiệp được cấp chứng chỉ sản xuất theo tiêu chuẩn HACCP. Riêng đối với thịt gia cầm tiêu thụ nội địa được sản xuất theo tiêu chuẩn GMP.

  Mô hình căn nuôi ngan siêu thịt trên cạn